Những thay đổi quan trọng về hoãn thi hành án dân sự theo Luật Thi hành án dân sự 2025
Hoãn thi hành án dân sự là một cơ chế pháp lý cần thiết nhằm bảo đảm việc thi hành án được thực hiện đúng pháp luật, phù hợp với điều kiện thực tế và hạn chế phát sinh rủi ro pháp lý trong quá trình tổ chức thi hành. Luật Thi hành án dân sự 2025 (có hiệu lực từ ngày 01/7/2026) đã có những điều chỉnh đáng kể đối với chế định hoãn thi hành án, theo hướng cụ thể hóa căn cứ, giới hạn phạm vi áp dụng và nâng cao tính linh hoạt trong tổ chức thi hành. Việc hiểu đúng các quy định mới này có ý nghĩa quan trọng không chỉ đối với chấp hành viên, luật sư mà còn đối với đương sự, người được thi hành án và người phải thi hành án trong việc xây dựng kế hoạch, phương án xử lý phù hợp.
1.Quy định mới cho phép hoãn một phần hoặc toàn bộ việc thi hành án
Một trong những điểm mới mang tính “kỹ thuật lập pháp” nhưng có tác động thực tiễn rất lớn của Luật Thi hành án dân sự 2025 là việc cho phép người có thẩm quyền quyết định hoãn thi hành án đối với một phần hoặc toàn bộ việc thi hành án, tùy thuộc vào phạm vi ảnh hưởng của căn cứ hoãn.
Theo quy định tại Luật Thi hành án Dân sự 2008 (sửa đổi, bổ sung năm 2014), quy định chỉ dừng lại ở khái niệm “hoãn thi hành án” mà không làm rõ hoãn trong phạm vi nào. Hệ quả là trong thực tế, khi phát sinh một căn cứ hoãn dù rất nhỏ, cơ quan thi hành án thường lựa chọn giải pháp an toàn là hoãn toàn bộ việc thi hành án, kể cả những phần nghĩa vụ đã rõ ràng, đủ điều kiện để tiếp tục thực hiện. Điều này gây thiệt hại trực tiếp cho người được thi hành án và làm kéo dài thời gian thi hành không cần thiết.
Quy định mới cho phép hoãn từng phần giúp bảo đảm nguyên tắc: chỉ hoãn trong phạm vi thật sự cần thiết, phần nghĩa vụ không bị ảnh hưởng vẫn tiếp tục được tổ chức thi hành. Đây là bước tiến quan trọng trong việc cân bằng quyền lợi của các bên và nâng cao hiệu quả thi hành án dân sự.
2.Điều chỉnh căn cứ áp dụng ban hành quyết định hoãn thi hành án dân sự
- Thu hẹp căn cứ hoãn thi hành án do tình trạng của người phải thi hành án
Luật Thi hành án dân sự 2025 đã điều chỉnh đáng kể căn cứ hoãn liên quan đến tình trạng sức khỏe và nơi cư trú của người phải thi hành án. Theo đó, việc người phải thi hành án bị bệnh hiểm nghèo hoặc chưa xác định được địa chỉ chỉ là căn cứ hoãn đối với các nghĩa vụ gắn liền với nhân thân hoặc các nghĩa vụ không được chuyển giao theo quy định pháp luật.
So với quy định trước đây, đây là sự thu hẹp có chủ đích. Trên thực tế, nhiều nghĩa vụ thi hành án là nghĩa vụ về tài sản, hoàn toàn có thể được thực hiện thông qua tài sản, người đại diện hoặc người thừa kế của người phải thi hành án. Việc cho phép hoãn đối với mọi loại nghĩa vụ chỉ vì lý do bệnh tật hoặc không xác định được địa chỉ đã từng bị lợi dụng để trì hoãn nghĩa vụ một cách không cần thiết. Quy định mới góp phần chấm dứt tình trạng này và buộc việc hoãn phải gắn chặt với tính chất của nghĩa vụ.
- Mở rộng quyền chủ động của người được thi hành án trong việc đề nghị hoãn thi hành án
Một điểm mới đáng chú ý khác là Luật Thi hành án dân sự 2025 cho phép người được thi hành án đơn phương đề nghị hoãn thi hành án bằng văn bản, trừ trường hợp việc hoãn làm ảnh hưởng đến lợi ích của Nhà nước hoặc quyền, lợi ích hợp pháp của người thứ ba.
Quy định này phản ánh đúng thực tiễn thi hành án, khi trong nhiều trường hợp người được thi hành án không mong muốn việc cưỡng chế diễn ra ngay, mà cần thêm thời gian để các bên tự nguyện thi hành, thương lượng phương án trả nợ hoặc xử lý tài sản hiệu quả hơn. Việc trao quyền chủ động này giúp thi hành án dân sự linh hoạt hơn, giảm căng thẳng và chi phí cưỡng chế, đồng thời vẫn bảo đảm kiểm soát rủi ro thông qua việc giới hạn về lợi ích của Nhà nước và người thứ ba.
- Thu hẹp và làm rõ các căn cứ hoãn liên quan đến việc Tòa án thụ lý vụ việc
Luật Thi hành án dân sự 2025 đã thay đổi cách tiếp cận đối với các căn cứ hoãn thi hành án phát sinh từ việc Tòa án thụ lý vụ việc liên quan đến tài sản thi hành án. Theo đó, không phải mọi tranh chấp liên quan đến tài sản đều là căn cứ để hoãn thi hành án như trước đây, mà chỉ giới hạn trong các tranh chấp về quyền sở hữu tài sản, quyền sử dụng đất thì mới làm phát sinh việc hoãn. Cách quy định này nhằm thu hẹp phạm vi áp dụng, tránh tình trạng lợi dụng việc khởi kiện hoặc yêu cầu Tòa án thụ lý các tranh chấp mang tính gián tiếp để kéo dài, đình trệ quá trình thi hành án.
Đồng thời, Luật Thi hành án dân sự 2025 đã loại bỏ căn cứ hoãn thi hành án trong trường hợp có yêu cầu hủy giấy tờ, giao dịch liên quan đến tài sản thi hành án. Việc bãi bỏ căn cứ này góp phần hạn chế tình trạng đương sự sử dụng các yêu cầu tố tụng mang tính hình thức để làm “đóng băng” việc xử lý tài sản, từ đó bảo đảm tốt hơn quyền, lợi ích hợp pháp của người được thi hành án và nâng cao hiệu quả tổ chức thi hành án trong thực tiễn.
Song song với việc thu hẹp phạm vi, Luật Thi hành án dân sự 2025 cũng bổ sung một số căn cứ hoãn mới mang tính cần thiết trong bối cảnh thực tiễn. Đáng chú ý là các trường hợp liên quan đến việc Tòa án thụ lý yêu cầu hủy kết quả đấu giá, hủy hợp đồng mua bán tài sản đấu giá hoặc giải quyết tranh chấp về hợp đồng mua bán tài sản đấu giá; và trường hợp cơ quan thi hành án nhận được thông báo thụ lý của Tòa án hoặc cơ quan có thẩm quyền về việc giải quyết đề nghị xem xét lại quyết định công nhận kết quả hòa giải thành hoặc hủy phán quyết, quyết định quy định tại các khoản 2, 3, 4 và 5 Điều 2 của Luật Thi hành án dân sự 2025. Việc hoãn trong các trường hợp này giúp tránh hệ quả pháp lý phức tạp nếu tài sản tiếp tục bị xử lý trong khi hành vi pháp lý đang được diễn ra đồng thời có thể làm ảnh hưởng tới kết quả của việc thi hành án.
- Một số điều chỉnh khác
Bổ sung căn cứ hoãn mới: Khi nhận được quyết định áp dụng biện pháp khẩn cấp tạm thời, biện pháp ngăn chặn hoặc biện pháp cưỡng chế đối với tài sản thi hành án của cơ quan tiến hành tố tụng để phục vụ điều tra, truy tố, xét xử, trừ trường hợp pháp luật có quy định khác. Quy định này bảo đảm sự phối hợp cần thiết giữa thi hành án dân sự và hoạt động tố tụng, tránh xung đột thẩm quyền.
Bãi bỏ căn cứ hoãn không còn phù hợp: Luật Thi hành án dân sự 2025 đã bãi bỏ căn cứ hoãn trong trường hợp tài sản kê biên không bán được mà người được thi hành án không nhận tài sản để thi hành án theo quy định tại điểm h khoản 1 Điều 48 của Luật Thi hành án dân sự 2008 (sửa đổi, bổ sung năm 2014).
3.Làm rõ trách nhiệm ra quyết định hoãn đối với phần việc đã thi hành xong
Một điểm mới đáng chú ý của Luật Thi hành án dân sự 2025 là quy định khi có căn cứ hoãn thi hành án nhưng tại thời điểm xem xét, nghĩa vụ thi hành án đã được thực hiện xong một phần hoặc toàn bộ, người có thẩm quyền sẽ không ra quyết định hoãn đối với phần nghĩa vụ hoặc việc thi hành án đã hoàn thành. Thay vào đó, cơ quan thi hành án có trách nhiệm ban hành văn bản thông báo ngay cho người yêu cầu hoãn thi hành án để làm rõ phạm vi hoãn và xác nhận phần nghĩa vụ đã được thi hành xong không còn thuộc diện xem xét hoãn.
So với quy định trước đây, đây là một bước tiến quan trọng trong kỹ thuật lập pháp và thực tiễn tổ chức thi hành án. Luật Thi hành án dân sự 2008 (sửa đổi, bổ sung năm 2014) chỉ quy định chung về việc ra quyết định hoãn thi hành án khi có căn cứ, không phân biệt rõ trường hợp nghĩa vụ đã được thi hành xong một phần hoặc toàn bộ, cũng không có quy định về việc không ra thông báo đối với phần đã thi hành xong. Trên thực tế, sự thiếu vắng quy định này đã dẫn đến tình trạng một số quyết định hoãn được ban hành theo hướng “bao trùm”, làm ảnh hưởng không cần thiết đến các phần nghĩa vụ đã hoàn thành, thậm chí gây nhầm lẫn cho đương sự về hiệu lực pháp lý của kết quả thi hành án đã đạt được.
Quy định mới của Luật Thi hành án dân sự 2025 góp phần khắc phục tình trạng hoãn thi hành án một cách hình thức hoặc quá rộng, đồng thời khẳng định nguyên tắc: kết quả thi hành án hợp pháp đã được xác lập thì không bị tác động ngược trở lại bởi việc hoãn phát sinh sau đó. Việc không ra thông báo hoãn đối với phần đã thi hành xong giúp bảo đảm tính ổn định, chắc chắn của kết quả thi hành án, tránh phát sinh tranh chấp hoặc khiếu nại không cần thiết từ phía người được thi hành án hoặc người thứ ba có liên quan.
Các quy định mới về hoãn thi hành án trong Luật Thi hành án dân sự 2025 cho thấy sự thay đổi rõ rệt trong cách tiếp cận hoãn thi hành án có điều kiện, có giới hạn và có kiểm soát. Việc nắm rõ các căn cứ hoãn, phạm vi hoãn và quyền, nghĩa vụ của các bên sẽ giúp đương sự và người làm công tác thi hành án chủ động hơn trong việc xây dựng kế hoạch, phương án xử lý phù hợp, đồng thời góp phần nâng cao hiệu quả và tính minh bạch của hoạt động thi hành án dân sự trong giai đoạn tới.
