Một số thay đổi quan trọng về xử phạt thuế, hóa đơn theo Nghị định 310/2025/NĐ-CP

Nghị định 310/2025/NĐ-CP sửa đổi, bổ sung một số điều của Nghị định 125/2020/NĐ-CP đã chính thức được ban hành và có hiệu lực từ ngày 16/01/2026. Văn bản này đánh dấu một bước hoàn thiện quan trọng trong hành lang pháp lý về xử phạt vi phạm hành chính trong lĩnh vực thuế và hóa đơn, với nhiều điều chỉnh nhằm tháo gỡ các vướng mắc phát sinh trong thực tiễn áp dụng, đặc biệt liên quan đến phạm vi điều chỉnh, nguyên tắc xử phạt, cách xác định hành vi vi phạm và trách nhiệm pháp lý của các chủ thể có liên quan.

Qua bài viết dưới đây, Luật sư của TNTP sẽ phân tích, làm rõ và chỉ ra một số điểm sửa đổi, bổ sung đáng chú ý của Nghị định 310/2025/NĐ-CP so với Nghị định 125/2020/NĐ-CP, qua đó làm rõ cách hiểu và cách áp dụng các quy định mới trong thực tiễn xử phạt vi phạm hành chính về thuế và hóa đơn.

1.Bổ sung và làm rõ phạm vi điều chỉnh trong xử phạt vi phạm hành chính về thuế, hóa đơn

Theo khoản 1 Điều 2 Nghị định 125/2020/NĐ-CP, vi phạm hành chính về thuế được xác định là hành vi có lỗi vi phạm pháp luật về quản lý thuế, pháp luật về thuế và các khoản thu khác. Tuy nhiên, quy định này chưa làm rõ phạm vi các khoản thu khác gắn với thẩm quyền quản lý thu và thẩm quyền xử phạt của cơ quan thuế, dẫn đến cách hiểu và áp dụng chưa thống nhất trong thực tiễn.

Nhằm khắc phục vướng mắc trên, tại điểm a khoản 1 Điều 1 Nghị định 310/2025/NĐ-CP (sửa đổi, bổ sung khoản 1 Điều 2 Nghị định 125/2020/NĐ-CP), Chính phủ đã bổ sung tiêu chí xác định rõ “các khoản thu khác thuộc ngân sách nhà nước do cơ quan quản lý thuế quản lý thu”, qua đó khoanh vùng cụ thể phạm vi xử phạt vi phạm hành chính về thuế.

Mặc dù sự điều chỉnh này phù hợp với định hướng quản lý thu được xác lập tại Luật Quản lý thuế 2025 (có hiệu lực từ ngày 01/7/2026), tuy nhiên, cần lưu ý rằng không phải mọi khoản thu khác thuộc ngân sách nhà nước do cơ quan quản lý thuế tổ chức quản lý thu theo Luật Quản lý thuế 2025 đều thuộc phạm vi xử phạt vi phạm hành chính về thuế theo Nghị định 125/2020/NĐ-CP và Nghị định 310/2025/NĐ-CP. Theo đó, các khoản thu như phí, lệ phí; tiền sử dụng khu vực biển; các khoản thu từ chuyển đổi sở hữu doanh nghiệp nhà nước, đơn vị sự nghiệp công lập; thu từ chuyển nhượng vốn nhà nước tại doanh nghiệp, mặc dù do cơ quan thuế tổ chức quản lý thu hoặc phối hợp thu theo pháp luật chuyên ngành nhưng về nguyên tắc không thuộc phạm vi xử phạt vi phạm hành chính về thuế, hóa đơn, mà được điều chỉnh bởi các cơ chế xử phạt chuyên ngành tương ứng.

Như vậy, Nghị định 310/2025/NĐ-CP đã góp phần phân định rõ giữa quản lý thuế và quản lý thu đối với phí, lệ phí và các khoản thu khác thuộc ngân sách nhà nước, đồng thời tránh chồng chéo với cơ chế xử phạt trong lĩnh vực phí, lệ phí theo Nghị định 02/2026/NĐ-CP, qua đó bảo đảm tính thống nhất và minh bạch trong áp dụng pháp luật về xử phạt vi phạm hành chính.

2.Sửa đổi, bổ sung các nguyên tắc xử phạt vi phạm hành chính về thuế, hóa đơn

Nghị định 310/2025/NĐ-CP không thay đổi các nguyên tắc xử phạt cơ bản của Nghị định 125/2020/NĐ-CP, mà tập trung xác định rõ hành vi vi phạm trong cùng một vụ việc, nhằm bảo đảm thống nhất trong áp dụng pháp luật.

Theo đó, tại khoản 3 Điều 1 Nghị định 310/2025/NĐ-CP, các điểm a, b, c khoản 3 Điều 5 Nghị định 125/2020/NĐ-CP được sửa đổi theo hướng thống nhất sử dụng tiêu chí “cùng một ngày” để xác định việc gộp hành vi xử phạt, thay cho cách hiểu chưa rõ ràng trước đây về “cùng một thời điểm”. Trường hợp trong cùng một ngày, người nộp thuế khai sai nhiều chỉ tiêu, chậm nộp nhiều hồ sơ khai thuế của cùng một sắc thuế hoặc chậm nộp nhiều thông báo, báo cáo cùng loại về hóa đơn thì chỉ bị xử phạt một hành vi, áp dụng theo khung phạt tiền cao nhất.

Đồng thời, điểm b khoản 3 Điều 1 Nghị định 310/2025/NĐ-CP cũng bổ sung các trường hợp được gộp hành vi khi xử phạt trong cùng một vụ việc, như nhiều lần lập hóa đơn không đúng thời điểm, nhiều lần không lập hóa đơn hoặc khai sai nhiều chỉ tiêu trên cùng một hồ sơ thuế. Các sửa đổi này giúp hạn chế việc cộng dồn hình phạt, đồng thời tạo cơ sở pháp lý rõ ràng, minh bạch cho cơ quan thuế và người nộp thuế khi áp dụng chế tài xử phạt.

3.Định lượng tình tiết tăng nặng “vi phạm hành chính có quy mô lớn”

Theo khoản 4 Điều 1 Nghị định 310/2025/NĐ-CP (sửa đổi, bổ sung khoản 2 Điều 6 Nghị định 125/2020/NĐ-CP), tiêu chí xác định tình tiết tăng nặng “vi phạm hành chính có quy mô lớn” được hoàn thiện theo hướng gắn chặt với một hành vi vi phạm cụ thể, không áp dụng theo phương thức cộng gộp nhiều hành vi. Việc sửa đổi này đồng thời bám sát nguyên tắc xử phạt của Luật Xử lý vi phạm hành chính và hướng dẫn thực tiễn của cơ quan thuế.

• Đối với vi phạm trong lĩnh vực thuế, hành vi chỉ được coi là có quy mô lớn khi thực hiện một hành vi trốn thuế theo quy định tại Điều 17 Nghị định 125/2020/NĐ-CP, với số tiền thuế trốn từ 100.000.000 đồng trở lên, và thuộc trường hợp chuyển hồ sơ vi phạm để xử phạt vi phạm hành chính theo Điều 63 Luật Xử lý vi phạm hành chính. So với quy định trước đây, Nghị định 310/2025/NĐ-CP đã loại bỏ tiêu chí xác định quy mô lớn dựa trên giá trị hàng hóa, dịch vụ từ 500.000.000 đồng trở lên, qua đó thu hẹp phạm vi áp dụng tình tiết tăng nặng và bảo đảm việc xử phạt bám sát đúng bản chất hành vi trốn thuế.
• Đối với vi phạm về hóa đơn, chỉ khi một hành vi vi phạm hành chính liên quan đến từ 10 số hóa đơn trở lên thì mới được xác định là vi phạm hành chính có quy mô lớn.

Trước đây, Tổng Cục thuế cũng đã có Công văn số 216/TCT-PC để giải đáp vướng mắc về việc xử phạt vi phạm hành chính trong lĩnh vực thuế, hóa đơn, theo đó trường hợp người nộp thuế thực hiện nhiều hành vi vi phạm hành chính về hóa đơn và bị xử phạt đối với từng hành vi riêng biệt thì không áp dụng tình tiết tăng nặng “vi phạm hành chính có quy mô lớn”, dù tổng số hóa đơn vi phạm vượt ngưỡng 10 số. Khi đó, việc xử phạt được thực hiện theo từng hành vi và từ hành vi thứ hai trở đi có thể xem xét áp dụng tình tiết tăng nặng “vi phạm hành chính nhiều lần” theo quy định của Luật Xử lý vi phạm hành chính.

Như vậy, Nghị định 310/2025/NĐ-CP không làm thay đổi các ngưỡng định lượng cơ bản đã được pháp luật ghi nhận, nhưng đã làm rõ nguyên tắc áp dụng tình tiết “quy mô lớn” chỉ đối với một hành vi vi phạm cụ thể, đồng thời chấm dứt cách hiểu cộng gộp nhiều hành vi để áp dụng tình tiết tăng nặng.

4.Làm rõ trách nhiệm của tổ chức, cá nhân có liên quan

Nghị định 310/2025/NĐ-CP tiếp tục hoàn thiện quy định về chủ thể chịu trách nhiệm xử phạt vi phạm hành chính về thuế, hóa đơn, qua đó phân định rõ trách nhiệm pháp lý giữa người nộp thuế và các tổ chức, cá nhân có liên quan, đặc biệt trong quan hệ ủy quyền và bối cảnh áp dụng Thuế tối thiểu toàn cầu. Theo khoản 2 Điều 1 Nghị định 310/2025/NĐ-CP (sửa đổi, bổ sung điểm a khoản 1 Điều 3 Nghị định 125/2020/NĐ-CP):

• Đối với quan hệ ủy quyền, trường hợp người nộp thuế ủy quyền cho tổ chức, cá nhân khác thực hiện các nghĩa vụ về thuế mà pháp luật quy định trách nhiệm thuộc về bên được ủy quyền, thì nếu bên được ủy quyền có hành vi vi phạm hành chính, chính tổ chức, cá nhân được ủy quyền là chủ thể bị xử phạt, không xử phạt người nộp thuế. Quy định này góp phần bảo đảm nguyên tắc xử phạt đúng người, đúng hành vi và tăng tính chuyên nghiệp, trách nhiệm của các đơn vị cung cấp dịch vụ thuế.
• Đối với Thuế tối thiểu toàn cầu, Nghị định 310/2025/NĐ-CP bổ sung rõ chủ thể bị xử phạt là đơn vị hợp thành chịu trách nhiệm kê khai, nộp thuế thu nhập doanh nghiệp bổ sung hoặc gửi thông báo theo quy định về chống xói mòn cơ sở thuế toàn cầu. Việc xác định rõ chủ thể chịu trách nhiệm xử phạt giúp bảo đảm tính khả thi của cơ chế thu Thuế tối thiểu toàn cầu trong thực tiễn áp dụng.

Nhìn chung, các sửa đổi này đã làm rõ ranh giới trách nhiệm pháp lý giữa các chủ thể liên quan, hạn chế tình trạng xử phạt chồng chéo và tạo cơ sở pháp lý minh bạch cho việc áp dụng chế tài trong lĩnh vực thuế và hóa đơn.

Nghị định 310/2025/NĐ-CP không thay đổi căn bản chính sách xử phạt về thuế và hóa đơn, nhưng đã làm rõ và hoàn thiện cách thức áp dụng pháp luật nhằm khắc phục các vướng mắc phát sinh từ thực tiễn thi hành Nghị định 125/2020/NĐ-CP. Các sửa đổi tập trung vào việc khoanh vùng phạm vi điều chỉnh, xác định rõ nguyên tắc gộp hành vi xử phạt, định lượng cụ thể tình tiết tăng nặng “vi phạm hành chính có quy mô lớn” và phân định trách nhiệm pháp lý giữa các chủ thể liên quan. Qua đó, Nghị định 310/2025/NĐ-CP tạo cơ sở pháp lý minh bạch, thống nhất hơn cho cơ quan thuế trong áp dụng chế tài và giúp doanh nghiệp chủ động nhận diện, kiểm soát rủi ro pháp lý trong quản lý thuế và hóa đơn.

Trên đây là bài viết “Một số thay đổi quan trọng về xử phạt thuế, hóa đơn theo Nghị định 310/2025/NĐ-CP”. TNTP hy vọng các nội dung phân tích trong bài viết sẽ hỗ trợ Quý Độc giả trong việc nhận diện rủi ro và áp dụng đúng quy định pháp luật về thuế, hóa đơn trong thực tiễn hoạt động.