Tổng hợp các điểm nổi bật của Luật Phục hồi, Phá sản 2025
Luật Phục hồi, Phá sản 2025 đã được Quốc hội thông qua và chính thức có hiệu lực từ ngày 01/3/2026 đánh dấu một bước cải cách quan trọng trong tư duy lập pháp về việc giải quyết các trường hợp doanh nghiệp, hợp tác xã mất khả năng thanh toán tại Việt Nam. Khác với cách tiếp cận truyền thống coi phá sản chủ yếu là thủ tục thanh lý, Luật Phục hồi, Phá sản 2025 thể hiện rõ định hướng ưu tiên phục hồi hoạt động kinh doanh, bảo toàn giá trị doanh nghiệp, hợp tác xã và hài hòa lợi ích của các chủ thể liên quan. Những điểm đổi mới của Luật Phục hồi, Phá sản 2025 có ý nghĩa thực tiễn sâu sắc đối với doanh nghiệp, hợp tác xã, chủ nợ, nhà đầu tư và các tổ chức tín dụng trong việc xác định chiến lược xử lý nợ, tái cơ cấu và thu hồi giá trị.
1. Thay đổi căn bản về tư duy lập pháp: từ “phá sản” sang “phục hồi, phá sản”
Một trong những điểm nổi bật xuyên suốt Luật Phục hồi, Phá sản 2025 là sự thay đổi rõ rệt trong triết lý lập pháp. Nếu như pháp luật trước đây chủ yếu tập trung vào việc xác định tình trạng phá sản và tổ chức thanh lý tài sản của doanh nghiệp, hợp tác xã mất khả năng thanh toán, thì Luật Phục hồi, Phá sản 2025 đã chuyển trọng tâm sang phục hồi doanh nghiệp như một mục tiêu ưu tiên của thủ tục. Cách tiếp cận này phản ánh quan điểm coi việc duy trì hoạt động kinh doanh, bảo toàn giá trị doanh nghiệp, hợp tác xã và khả năng tạo ra dòng tiền là giải pháp hiệu quả hơn so với việc chấm dứt tồn tại pháp lý thông qua phá sản.
Sự thay đổi về tư duy được thể hiện rõ ràng ngay từ tên gọi của văn bản quy phạm pháp luật, khi Luật Phá sản trước đây được thay thế bằng Luật Phục hồi, Phá sản, đồng thời phạm vi điều chỉnh được thiết kế xoay quanh hai thủ tục độc lập nhưng có mối liên hệ chặt chẽ: thủ tục phục hồi và thủ tục phá sản. Cách tiếp cận này tạo nền tảng pháp lý rõ ràng, minh bạch hơn cho việc lựa chọn và triển khai phương án xử lý phù hợp với tình trạng thực tế của doanh nghiệp, hợp tác xã, qua đó nâng cao tính khả thi và hiệu quả áp dụng của pháp luật trong thực tiễn.
2. Thiết lập thủ tục phục hồi độc lập, rõ ràng và khả thi hơn
Một điểm đổi mới quan trọng của Luật Phục hồi, Phá sản 2025 là việc lần đầu tiên xây dựng thủ tục phục hồi doanh nghiệp, hợp tác xã thành một cơ chế pháp lý độc lập, được quy định trong một chương riêng với trình tự, thời hạn và cơ chế giám sát rõ ràng. Cách tiếp cận này đánh dấu sự chuyển dịch tư duy lập pháp từ xử lý hậu quả sang chủ động phục hồi và tái cấu trúc doanh nghiệp mất khả năng thanh toán.
Theo quy định mới, doanh nghiệp, hợp tác xã, chủ nợ hoặc chủ thể có liên quan có thể đề xuất phương án phục hồi ngay từ giai đoạn đầu của thủ tục, không còn phụ thuộc vào việc Hội nghị chủ nợ phải thông qua nghị quyết chấp thuận trước như theo Luật Phá sản 2014. Phương án phục hồi được xây dựng trên cơ sở đánh giá toàn diện tình hình tài chính, dòng tiền, thị trường và năng lực quản trị, thể hiện quan điểm coi phục hồi là quá trình tái cấu trúc thực chất, thay vì chỉ tập trung vào việc cơ cấu nghĩa vụ nợ.
So với Luật Phá sản 2014 quy định việc phục hồi chỉ được triển khai sau khi có nghị quyết của Hội nghị chủ nợ thì quy định mới rút ngắn đáng kể độ trễ thủ tục, giảm sự phụ thuộc vào yếu tố thiện chí tại một thời điểm nhất định và tăng khả năng cứu vãn doanh nghiệp, hợp tác xã khi vẫn còn tiềm năng để phục hồi. Điều này tạo thuận lợi cho doanh nghiệp, hợp tác xã trong việc tiếp cận cơ chế bảo hộ pháp lý sớm hơn, đồng thời giúp chủ nợ tham gia hiệu quả hơn vào quá trình lựa chọn phương án xử lý phù hợp, qua đó nâng cao tính khả thi và hiệu quả áp dụng của thủ tục phục hồi trong thực tiễn.
3. Hỗ trợ của ngân sách nhà nước trong thủ tục phục hồi, phá sản
Một điểm mới quan trọng của Luật Phục hồi, Phá sản 2025 là việc luật hóa cơ chế ngân sách Nhà nước bảo đảm tạm ứng chi phí phá sản. Trước đây, Luật Phá sản 2014 đã cho phép miễn nghĩa vụ nộp tạm ứng chi phí phá sản đối với người lao động, công đoàn hoặc trong trường hợp doanh nghiệp, hợp tác xã không còn tài sản, nhưng lại chưa xác định rõ nguồn kinh phí chi trả, dẫn đến nhiều vụ việc bị đình trệ trong thực tiễn.
Theo khoản 3 Điều 20 Luật Phục hồi, Phá sản 2025, trong các trường hợp nêu trên, tiền tạm ứng chi phí phá sản sẽ do ngân sách Nhà nước bảo đảm và được hoàn trả khi tài sản của doanh nghiệp, hợp tác xã được thanh lý. Quy định này tháo gỡ điểm bất cập về tài chính trong tố tụng phá sản, bảo đảm quyền tiếp cận thủ tục phá sản của các chủ thể yếu thế, đồng thời nâng cao tính khả thi và hiệu quả thực thi của Luật Phục hồi, Phá sản 2025.
4. Bổ sung thủ tục phục hồi, phá sản rút gọn
Luật Phục hồi, Phá sản 2025 lần đầu tiên bổ sung thủ tục phục hồi, phá sản rút gọn như một cơ chế giải quyết độc lập, nhằm xử lý nhanh các trường hợp doanh nghiệp, hợp tác xã mất khả năng thanh toán có tình trạng pháp lý và tài chính đơn giản, ít tranh chấp và không phát sinh nhiều quyền lợi đối kháng. Đây là bước tiến quan trọng khắc phục hạn chế kéo dài thời gian giải quyết phá sản vốn tồn tại trong thực tiễn áp dụng Luật Phá sản 2014.
Theo quy định mới, thủ tục rút gọn được áp dụng đối với các trường hợp doanh nghiệp, hợp tác xã không còn hoạt động kinh doanh thực tế; không có hoặc có rất ít tài sản; không có tranh chấp phức tạp về quyền sở hữu, nghĩa vụ tài chính; hoặc có đầy đủ căn cứ rõ ràng về tình trạng mất khả năng thanh toán và không có khả năng phục hồi. Trên cơ sở đó, Tòa án được phép rút ngắn trình tự, thủ tục, thời hạn tố tụng, đồng thời lược bỏ một số bước trung gian không cần thiết như hội nghị chủ nợ hoặc thủ tục xác minh kéo dài.
So với Luật Phá sản 2014, mọi vụ việc phá sản đều phải đi theo một quy trình gần như thống nhất, kể cả những trường hợp doanh nghiệp, hợp tác xã đã ngừng hoạt động, không còn tài sản và không có khả năng phục hồi. Việc áp dụng cứng nhắc thủ tục thông thường khiến thời gian giải quyết kéo dài, phát sinh chi phí tố tụng không cần thiết, gây áp lực cho Tòa án và làm giảm hiệu quả bảo vệ quyền lợi của các chủ thể liên quan. Thủ tục rút gọn theo Luật mới đã khắc phục trực tiếp bất cập này bằng cách phân loại vụ việc ngay từ đầu, phù hợp với tính chất và mức độ phức tạp của từng hồ sơ.
Đáng chú ý, thủ tục rút gọn không chỉ áp dụng cho phá sản mà còn có thể áp dụng đối với phục hồi doanh nghiệp, hợp tác xã trong trường hợp đơn giản, khi các bên đã đạt được sự đồng thuận cao về phương án phục hồi, cơ cấu lại nghĩa vụ nợ và tổ chức lại hoạt động kinh doanh. Cách tiếp cận này giúp tiết kiệm thời gian, giảm chi phí và tạo điều kiện để doanh nghiệp, hợp tác xã sớm ổn định hoạt động, thay vì bị cuốn vào một quy trình tố tụng kéo dài.
5. Mở rộng chủ thể có quyền nộp đơn yêu cầu áp dụng thủ tục phá sản
Một điểm mới quan trọng của Luật Phục hồi, Phá sản 2025 là việc mở rộng chủ thể có quyền nộp đơn yêu cầu Tòa án áp dụng thủ tục phá sản, trong đó lần đầu tiên ghi nhận cơ quan quản lý thuế và cơ quan bảo hiểm xã hội là những chủ thể có quyền trực tiếp yêu cầu Tòa án thực hiện thủ tục này.
Theo Luật Phá sản 2014, quyền nộp đơn yêu cầu mở thủ tục phá sản chủ yếu thuộc về chủ nợ không có bảo đảm, người lao động, công đoàn, người đại diện theo pháp luật của doanh nghiệp, hợp tác xã và một số chủ thể liên quan khác. Trong khi đó, cơ quan thuế và cơ quan bảo hiểm xã hội lại không được trao quyền trực tiếp nộp đơn. Thực tiễn cho thấy, điều này dẫn đến tình trạng nhiều doanh nghiệp, hợp tác xã kéo dài việc nợ thuế, nợ bảo hiểm xã hội trong nhiều năm, ngừng hoạt động nhưng không làm thủ tục phá sản, gây thất thu ngân sách và ảnh hưởng nghiêm trọng đến quyền lợi của người lao động.
Luật Phục hồi, Phá sản 2025 đã khắc phục khoảng trống này bằng việc trao quyền chủ động cho cơ quan thuế và cơ quan bảo hiểm xã hội được nộp đơn yêu cầu áp dụng thủ tục phá sản khi doanh nghiệp, hợp tác xã mất khả năng thanh toán các khoản nghĩa vụ tương ứng. Đây là bước tiến có ý nghĩa lớn, bởi các khoản nợ thuế và nợ bảo hiểm xã hội không chỉ là quan hệ dân sự thuần túy mà còn gắn liền với lợi ích công cộng, trật tự tài chính – ngân sách và chính sách an sinh xã hội của Nhà nước.
Từ góc độ tư vấn pháp lý, Luật Phục hồi, Phá sản 2025 yêu cầu chuyển hướng tiếp cận từ xử lý phá sản thuần túy sang đánh giá toàn diện khả năng phục hồi và giá trị dài hạn của doanh nghiệp. Việc chủ nợ, đặc biệt là các tổ chức tín dụng, tham gia sớm vào quá trình xây dựng phương án phục hồi sẽ giúp nâng cao hiệu quả thu hồi nợ và giảm thiểu rủi ro pháp lý. Đồng thời, Luật Phục hồi, Phá sản 2025 mở ra cơ hội phục hồi thực chất cho doanh nghiệp nếu có chiến lược tái cấu trúc khả thi, minh bạch. Từ đó, các doanh nghiệp, hợp tác xã, chủ nợ, người lao động,… cần nắm bắt kịp thời các điểm mới của quy định pháp luật để chủ động xây dựng phương án xử lý phù hợp và tối đa hóa quyền và lợi ích hợp pháp của chính mình trong bối cảnh khó khăn tài chính hiện tại.
