Hợp đồng cho thuê tài chính là gì? Bên thuê cần lưu ý những điểm nào trước khi thuê tài chính?

Hiện nay, nhiều doanh nghiệp vừa và nhỏ thường lựa chọn hình thức cho thuê tài chính như một giải pháp hiệu quả để tiếp cận máy móc, thiết bị phục vụ hoạt động sản xuất, kinh doanh. Tuy nhiên, bên cạnh những lợi ích về dòng tiền, cũng như sự linh hoạt trong quá trình thẩm định, hình thức cho thuê tài chính cũng tiềm ẩn nhiều rủi ro pháp lý mà doanh nghiệp cần dự liệu trước khi ký kết Hợp đồng. Bài viết dưới đây sẽ giúp doanh nghiệp có cái nhìn tổng quan về các rủi ro thường gặp cũng như cách tiếp cận phù hợp khi tham gia Hợp đồng cho thuê tài chính. 

1.Khái quát về Hợp đồng cho thuê tài chính

Theo quy định tại khoản 1 Điều 3 Thông tư 26/2024/TT-NHNN về hoạt động cho thuê tài chính của công ty tài chính tổng hợp, công ty cho thuê tài chính, quy định cho thuê tài chính là hoạt động cấp tín dụng trung hạn, dài hạn trên cơ sở Hợp đồng cho thuê tài chính giữa Bên cho thuê tài chính với Bên thuê tài chính. Bên cho thuê tài chính mua tài sản cho thuê tài chính theo yêu cầu của Bên thuê tài chính và nắm giữ quyền sở hữu đối với tài sản cho thuê tài chính trong suốt thời hạn cho thuê. Bên thuê tài chính sử dụng tài sản thuê tài chính và thanh toán tiền thuê trong suốt thời hạn thuê theo quy định trong Hợp đồng cho thuê tài chính.

Khoản 5 Điều 3 Thông tư này cũng đề cập Hợp đồng cho thuê tài chính là thỏa thuận được ký giữa Bên cho thuê tài chính và Bên thuê tài chính về việc cho thuê tài chính đối với một hoặc một số tài sản cho thuê theo quy định tại Thông tư này và quy định pháp luật có liên quan. Hợp đồng cho thuê tài chính là Hợp đồng không hủy ngang.

Như vậy, có thể hiểu Hợp đồng cho thuê tài chính là Hợp đồng không hủy ngang được các Bên thỏa thuận và ký kết, theo đó Bên cho thuê tài chính mua tài sản theo yêu cầu của Bên thuê tài chính, giữ quyền sở hữu tài sản trong suốt thời hạn thuê, còn Bên thuê được sử dụng tài sản và có nghĩa vụ trả tiền thuê định kỳ theo thỏa thuận.

2.Những rủi ro thường gặp trong Hợp đồng cho thuê tài chính

Việc nhận diện đầy đủ các rủi ro gắn với bản chất của loại Hợp đồng cho thuê tài chính là cơ sở quan trọng để Bên thuê chủ động phòng ngừa và hạn chế rủi ro phát sinh, các rủi ro bao gồm:

a.Rủi ro do Hợp đồng cho thuê tài chính là Hợp đồng không thể hủy ngang: Do Hợp đồng cho thuê tài chính là Hợp đồng không hủy ngang, Bên thuê không được đơn phương chấm dứt Hợp đồng trong suốt thời hạn thuê, trừ trường hợp pháp luật có quy định khác hoặc các Bên có thỏa thuận. Trong trường hợp doanh nghiệp gặp khó khăn về tài chính, thay đổi chiến lược kinh doanh hoặc tài sản thuê không còn phù hợp, Bên thuê vẫn phải tiếp tục thực hiện nghĩa vụ thanh toán. Việc chấm dứt Hợp đồng trước hạn có thể bị xem là vi phạm và phát sinh nghĩa vụ phạt vi phạm, bồi thường thiệt hại.

b.Rủi ro do tài sản bảo đảm của Hợp đồng cho thuê tài chính là tài sản đang thuê: Trong Hợp đồng cho thuê tài chính, tài sản thuê tài chính đồng thời là tài sản bảo đảm cho việc thực hiện nghĩa vụ của Bên thuê. Trường hợp, Bên thuê chậm hoặc không thực hiện nghĩa vụ thanh toán, Bên cho thuê có quyền thu hồi lại tài sản cho thuê tài chính. Việc thu hồi tài sản có thể dẫn đến gián đoạn hoặc đình trệ hoạt động sản xuất, kinh doanh do tài sản thuê thường là máy móc, thiết bị cốt lõi gây ảnh hưởng nghiêm trọng đến hoạt động của doanh nghiệp.

c.Rủi ro do Hợp đồng cho thuê tài chính có thời hạn trung hạn, dài hạn: Hợp đồng cho thuê tài chính là Hợp đồng trung hạn hoặc dài hạn, gắn liền với vòng đời của tài sản thuê. Trong thời gian dài thực hiện Hợp đồng, Bên thuê có thể đối mặt với nhiều rủi ro như: Thị trường biến động, công nghệ lạc hậu khiến tài sản thuê không còn hiệu quả; Thay đổi chính sách pháp luật, thuế hoặc điều kiện kinh doanh ảnh hưởng đến khả năng khai thác tài sản.

d.Rủi ro do quy định về xử lý tài sản sau khi hết thời hạn cho thuê tài chính: Theo khoản 3 Điều 2 Thông tư 45/2013/TT-BTC về hướng dẫn chế độ quản lý, sử dụng và trích khấu hao tài sản cố định, quy định khi kết thúc thời hạn thuê tài chính, Bên thuê có quyền lựa chọn mua lại tài sản hoặc tiếp tục thuê theo thỏa thuận trong Hợp đồng, với điều kiện tổng số tiền thuê tối thiểu bằng với giá trị tài sản tại thời điểm ký kết Hợp đồng. Vì vậy, nếu lựa chọn tiếp tục thuê thì bản chất Bên thuê đã thanh toán toàn bộ giá trị tài sản trong suốt thời hạn thuê mà không có quyền sở hữu tài sản. Mặt khác, nếu mua lại tài sản lúc này thì giá trị sử dụng thực tế của tài sản cũng đã suy giảm đáng kể do hao mòn hoặc công nghệ lạc hậu.

3.Những lưu ý cho doanh nghiệp trước khi ký Hợp đồng cho thuê tài chính

Nhằm hạn chế rủi ro cũng như các tranh chấp phát sinh, Bên thuê cần phải đặc biệt lưu ý đến các Điều khoản nêu dưới đây trong Hợp đồng ngay từ giai đoạn đàm phán và ký kết.

a.Trước khi ký kết Hợp đồng cho thuê tài chính, Bên thuê cần rà soát và đàm phán kỹ các Điều khoản liên quan đến các trường hợp Bên thuê có quyền chấm dứt Hợp đồng trước thời hạn. Mặc dù, Hợp đồng cho thuê tài chính là Hợp đồng không hủy ngang nhưng pháp luật vẫn cho phép các Bên thỏa thuận các trường hợp được chấm dứt Hợp đồng. Ngoài ra, cần làm rõ nghĩa vụ tài chính phát sinh khi chấm dứt Hợp đồng trước hạn nhằm tránh rủi ro khi bị ràng buộc nghĩa vụ vượt quá khả năng tài chính.

b.Khi tài sản thuê chính là tài sản bảo đảm cho nghĩa vụ thanh toán, Bên thuê cần lưu ý các Điều khoản về thu hồi tài sản trong Hợp đồng. Cụ thể, cần thỏa thuận rõ các trường hợp được xem là vi phạm nghĩa vụ, thời hạn thông báo vi phạm, thời gian khắc phục trước khi bị thu hồi tài sản,…. Việc quy định minh bạch các nội dung này ngay từ đầu sẽ giúp Bên thuê chủ động phòng ngừa nguy cơ bị thu hồi tài sản đột ngột, ảnh hưởng nghiêm trọng đến hoạt động sản xuất, kinh doanh.

c.Do Hợp đồng cho thuê tài chính có thời hạn trung hạn hoặc dài hạn, Bên thuê cần đánh giá kỹ sự phù hợp giữa thời hạn thuê và vòng đời sử dụng của tài sản trước khi ký kết Hợp đồng. Đồng thời, cần lưu ý các Điều khoản về gia hạn Hợp đồng hoặc điều chỉnh Hợp đồng trong trường hợp có biến động về thị trường, công nghệ hoặc quy định pháp luật. Việc dự liệu rõ các cơ chế này trong Hợp đồng sẽ giúp Bên thuê hạn chế rủi ro phát sinh trong suốt thời gian thực hiện Hợp đồng.

d.Để hạn chế rủi ro phát sinh từ việc xử lý tài sản sau khi hết thời hạn cho thuê tài chính, Bên thuê cần thỏa thuận rõ trong Hợp đồng việc lựa chọn giữa mua lại hoặc tiếp tục thuê tài sản cùng các điều kiện kèm theo. Đối với trường hợp mua lại, cần quy định cách xác định giá mua lại phù hợp với giá trị còn lại và tình trạng thực tế của tài sản tại thời điểm kết thúc Hợp đồng. Đồng thời, Bên thuê cần chủ động đánh giá vòng đời sử dụng và mức độ hao mòn của tài sản để lựa chọn phương án xử lý phù hợp, tránh phát sinh rủi ro tài chính và bảo đảm ổn định hoạt động sản xuất, kinh doanh.

Trên đây là phân tích về những rủi ro mà doanh nghiệp có thể gặp phải khi tham gia Hợp đồng cho thuê tài chính. Việc hiểu đúng bản chất của Hợp đồng và nhận diện đầy đủ các rủi ro gắn liền với từng Điều khoản là yếu tố quan trọng giúp doanh nghiệp đưa ra quyết định phù hợp, đồng thời hạn chế tranh chấp trong quá trình thực hiện. Doanh nghiệp cần đặc biệt lưu ý rà soát kỹ các Điều khoản về quyền, nghĩa vụ, thời hạn thuê, cơ chế thu hồi tài sản và các trường hợp chấm dứt Hợp đồng trước khi ký kết nhằm bảo đảm quyền và lợi hợp pháp của mình.

Trường hợp doanh nghiệp cần trao đổi thêm về việc rà soát Hợp đồng cho thuê tài chính, đánh giá rủi ro pháp lý hoặc tư vấn xây dựng Điều khoản phù hợp với nhu cầu kinh doanh, vui lòng liên hệ với TNTP để được tư vấn và hỗ trợ kịp thời.

Trân trọng,