Thu hồi nợ thông qua bên thứ ba tại Việt Nam

Trong hoạt động kinh doanh, nhiều doanh nghiệp gặp khó khăn khi đối tác, khách hàng hoặc bên có nghĩa vụ thanh toán chậm trả, né tránh hoặc kéo dài thời gian xử lý công nợ. Khi đó, một trong những phương án thường được cân nhắc là ủy quyền cho bên thứ ba tham gia thu hồi nợ. Tuy nhiên, không phải doanh nghiệp nào cũng hiểu rõ việc bên thứ ba thu hồi nợ có hợp pháp hay không, phạm vi công việc được ủy quyền, những giới hạn của pháp luật và trường hợp nên thuê luật sư hỗ trợ. Bài viết dưới đây sẽ làm rõ khung pháp lý, phạm vi quyền hạn và những lưu ý quan trọng khi doanh nghiệp lựa chọn bên thứ ba để thu hồi nợ.

Bên thứ ba thu hồi nợ có hợp pháp không?

Việc bên thứ ba tham gia thu hồi nợ là hoàn toàn hợp pháp, miễn là hoạt động này được thực hiện dựa trên cơ sở ủy quyền hợp pháp hoặc chuyển giao quyền yêu cầu, và không thuộc hình thức kinh doanh “dịch vụ đòi nợ”.

Cụ thể, thu hồi nợ thông qua bên thứ ba được hiểu là việc chủ nợ không trực tiếp thực hiện các biện pháp đòi nợ, mà thông qua một tổ chức hoặc cá nhân khác để tiến hành. Căn cứ theo Điều 562 Bộ luật Dân sự 2015 về “Hợp đồng ủy quyền”, chủ nợ hoàn toàn có quyền ủy quyền cho một bên thứ ba nhân danh mình thực hiện các công việc thu hồi nợ. Những chủ thể hợp pháp thường được lựa chọn là các Luật sư, Tổ chức hành nghề Luật sư (Công ty Luật/Văn phòng Luật sư), hoặc các doanh nghiệp mua bán nợ hoạt động theo đúng quy định.

Hình thức ủy quyền phải được lập thành văn bản, có thể là hợp đồng ủy quyền hoặc giấy ủy quyền, trong đó xác định rõ phạm vi, quyền hạn và trách nhiệm của bên được ủy quyền. Việc ủy quyền sẽ cho phép thay đổi chủ thể trực tiếp làm việc với bên nợ trong quá trình thu hồi nợ từ chủ nợ sang tổ chức, cá nhân được ủy quyền. Đây là cơ sở pháp lý quan trọng để doanh nghiệp hợp tác hợp pháp với bên thứ ba.

Tại Việt Nam, việc kinh doanh dịch vụ đòi nợ chính thức bị cấm tại Điều 6 Luật Đầu tư 2020 (hiện nay được quy định tại Điều 6 Luật Đầu tư 2025) do nhiều doanh nghiệp, cá nhân lợi dụng “dịch vụ đòi nợ thuê” để thực hiện các hành vi vi phạm pháp luật. Do đó, mọi hoạt động thu hồi nợ dưới dạng dịch vụ kinh doanh đòi nợ thuê, hay các tổ chức “núp bóng” công ty bảo vệ, tư vấn tài chính để thu hồi nợ đều là vi phạm pháp luật.

Quyền hạn của bên thứ ba trong quá trình thu hồi nợ

Khi được ủy quyền hợp pháp, bên thứ ba sẽ đóng vai trò là người đại diện cho chủ nợ để giải quyết công nợ. Phạm vi công việc hợp pháp của người đại diện theo ủy quyền bao gồm việc tra cứu, xác minh thông tin bên nợ, gửi công văn yêu cầu thanh toán, và đại diện gặp gỡ, đàm phán, thương lượng kế hoạch trả nợ. Trường hợp được ủy quyền để thực hiện các công việc trong giai đoạn giải quyết tranh chấp, họ cũng có thể đại diện chủ nợ tham gia tố tụng tại Tòa án hoặc Trọng tài thương mại theo quy định tại Điều 186 Bộ luật Tố tụng Dân sự 2015 và Khoản 2 Điều 55 Luật Trọng tài thương mại 2010.

Tuy nhiên, quyền hạn này bị giới hạn rất chặt chẽ. Bên thứ ba chỉ được phép thực hiện các công việc nằm trong phạm vi văn bản ủy quyền. Người đại diện tuyệt đối không được thực hiện các công việc ngoài phạm vi được ủy quyền, ví dụ như tự ý thay đổi số tiền nợ hay miễn giảm nợ nếu không có sự đồng ý bằng văn bản của chủ nợ; hoặc sử dụng biện pháp thu hồi nợ trái pháp luật.

Các hoạt động bị cấm đối với bên thứ ba trong quá trình thu hồi nợ

Để ngăn chặn tình trạng thu hồi nợ trái pháp luật, pháp luật nghiêm cấm bên thứ ba cũng như chủ nợ thực hiện các hành vi như sử dụng bạo lực, đe dọa dùng bạo lực, uy hiếp tinh thần, hay bôi nhọ danh dự, nhân phẩm của bên nợ. Bên cạnh đó, các hành vi như khủng bố điện thoại, nhắn tin rác, quấy rối người thân, bạn bè, đồng nghiệp của bên nợ, hay các hành vi tạt sơn, chất bẩn, gây rối trật tự công cộng tại nơi ở và trụ sở kinh doanh của bên nợ cũng bị cấm.

Trường hợp bên thứ ba cố tình thực hiện các hành vi này, họ sẽ phải đối mặt với rủi ro pháp lý rất lớn, từ việc phải chịu xử phạt hành chính đến bị truy cứu trách nhiệm hình sự theo quy định của pháp luật. Đặc biệt, chủ nợ cũng có thể đối mặt với rủi ro liên đới nếu biết rõ mà vẫn cố tình thuê các cá nhân hoặc tổ chức vi phạm này để thực hiện thu hồi nợ.

Thủ tục ủy quyền cho bên thứ ba thu hồi nợ

Để việc ủy quyền có giá trị pháp lý, doanh nghiệp cần chuẩn bị kỹ lưỡng về mặt thủ tục, đặc biệt là hồ sơ ủy quyền. Hồ sơ cơ bản cần có Hợp đồng hoặc Giấy ủy quyền, kèm theo toàn bộ chứng từ chứng minh công nợ như hợp đồng kinh tế, hóa đơn, biên bản đối chiếu công nợ, các chứng từ tài chính, chứng từ thương mại và các tài liệu chứng minh.

Trong văn bản ủy quyền, các bên cần quy định rõ thông tin của bên ủy quyền và bên nhận ủy quyền, cũng như phạm vi ủy quyền cụ thể như thương lượng, gửi công văn, khởi kiện hay thi hành án. Thời hạn ủy quyền, quyền và nghĩa vụ của các bên cũng phải được nêu rõ. Một lưu ý quan trọng là doanh nghiệp nên đưa vào điều khoản quy định rõ bên thứ ba không được phép có các hành vi vi phạm pháp luật trong quá trình xử lý nợ, nhằm loại trừ triệt để rủi ro liên đới cho mình.

Doanh nghiệp có nên thuê luật sư là bên thứ ba để hỗ trợ thu hồi nợ hay không?

Việc ủy quyền cho Luật sư hoặc Tổ chức hành nghề Luật sư được đánh giá là mang lại sự an toàn và hiệu quả vượt trội. Luật sư là những người am hiểu pháp luật, có kỹ năng nghiệp vụ và nắm rõ việc triển khai thu hồi nợ đúng pháp luật. Sự tham gia của Luật sư hoặc Tổ chức hành nghề Luật sư không chỉ tạo ra sức ép, buộc bên nợ phải nhìn nhận vấn đề nghiêm túc hơn, mà còn giúp doanh nghiệp tránh phải trực tiếp đối mặt và xảy ra xung đột không đáng có với bên nợ.

Doanh nghiệp nên cân nhắc thuê Luật sư khi công nợ đã quá hạn lâu ngày, bên nợ có dấu hiệu chây ì, tẩu tán tài sản, né tránh, hoặc khi khoản nợ phức tạp, thiếu sót chứng từ và tiềm ẩn nguy cơ tranh chấp phức tạp. Trong những trường hợp này, Luật sư sẽ giúp đánh giá điểm mạnh, điểm yếu của hồ sơ, có biện pháp thương lượng phù hợp và có thể hỗ trợ chủ nợ tiến hành khởi kiện tại Tòa án hoặc Trọng tài, cũng như hỗ trợ sát sao trong giai đoạn Thi hành án khi cần thiết.

Các câu hỏi thường gặp khi doanh nghiệp thuê bên thứ ba thu hồi nợ

Bên thứ ba có được thay mặt doanh nghiệp làm việc trực tiếp với bên nợ hay không?

Bên thứ ba hoàn toàn có thể thay chủ nợ làm việc trực tiếp với bên nợ, miễn là công việc đó nằm trong phạm vi văn bản ủy quyền hợp pháp của chủ nợ. Việc có một văn bản ủy quyền là bắt buộc, vì đây là cơ sở để bên nợ và các cơ quan chức năng làm việc với bên thứ ba.

Bên thứ ba có được quyền ký biên bản, thỏa thuận thanh toán hoặc nhận tiền thay doanh nghiệp hay không?

Về quyền ký biên bản, thỏa thuận thanh toán hoặc nhận tiền thay doanh nghiệp, bên thứ ba chỉ được phép thực hiện khi văn bản ủy quyền ghi nhận rõ ràng điều khoản cho phép bên thứ ba tiến hành những hành động này.

Trường hợp bên thứ ba có hành vi trái pháp luật thì doanh nghiệp có chịu rủi ro liên đới hay không?

Trường hợp bên thứ ba có hành vi trái pháp luật mà doanh nghiệp là chủ nợ dù biết nhưng vẫn đồng ý cho bên thứ ba thực hiện các hành vi đó, doanh nghiệp có thể bị xem xét trách nhiệm liên đới. Ngược lại, trường hợp bên thứ ba thực hiện hành vi trái pháp luật và vượt quá phạm vi ủy quyền thì doanh nghiệp không phải chịu trách nhiệm liên đới.

Có cần thiết phải thuê luật sư thực hiện công việc thu hồi nợ hay không?

Việc thuê luật sư để thực hiện công việc thu hồi nợ là cần thiết, đặc biệt trong những trường hợp khoản nợ có giá trị lớn, thời gian kéo dài hoặc bên nợ có dấu hiệu né tránh nghĩa vụ thanh toán. Luật sư với hiểu biết về pháp luật và kinh nghiệm thực tiễn có thể hỗ trợ doanh nghiệp đánh giá khoản nợ, lựa chọn phương án xử lý phù hợp và hạn chế rủi ro pháp lý trong quá trình thu hồi. Việc có sự tham gia của luật sư không chỉ giúp nâng cao hiệu quả thu hồi nợ mà còn đảm bảo quá trình này được thực hiện đúng quy định pháp luật, tránh các hành vi vi phạm có thể phát sinh.

Tóm lại, việc sử dụng bên thứ ba để thu hồi nợ là giải pháp mà nhiều doanh nghiệp cân nhắc khi công nợ kéo dài, khó xử lý hoặc tiềm ẩn tranh chấp. Tuy nhiên, để bảo đảm hiệu quả thu hồi và hạn chế rủi ro pháp lý, doanh nghiệp cần hiểu rõ điều kiện để bên thứ ba được tham gia, phạm vi quyền hạn của họ đến đâu và những hành vi nào bị pháp luật nghiêm cấm. Khi cần đánh giá hồ sơ, xây dựng phương án xử lý công nợ hoặc ủy quyền thu hồi nợ đúng quy định, doanh nghiệp nên chủ động trao đổi với luật sư để được tư vấn cụ thể và lựa chọn giải pháp phù hợp. Trong trường hợp Quý doanh nghiệp cần hỗ trợ, vui lòng liên hệ Luật sư của TNTP để được tư vấn và đồng hành trong quá trình xử lý, thu hồi công nợ một cách bài bản, đúng pháp luật.

Trân trọng,