Thông tư 18/2019/TT-NHNN về tthu hồi nợ quy định gì khi Công ty tài chính nhắc nợ?
Thông tư 18/2019/TT-NHNN (“Thông tư 18”) sửa đổi, bổ sung cho Thông tư 43/2016/TT-NHNN (“Thông tư 43”) quy định cụ thể về hoạt động nhắc nợ trong lĩnh vực cho vay tiêu dùng của công ty tài chính. Các quy định này giới hạn số lần gọi điện nhắc nợ, khung thời gian được phép liên hệ, đồng thời nghiêm cấm việc đe dọa, quấy rối hoặc gọi điện cho người không có nghĩa vụ trả nợ.
1. Thông tư 18 về thu hồi nợ là gì và có ý nghĩa gì?
Nhiều người thường hiểu nhầm rằng Thông tư 43 (sửa đổi, bổ sung bởi Thông tư 18) điều chỉnh mọi hoạt động thu hồi nợ của các doanh nghiệp. Tuy nhiên, theo Điều 1 và Điều 2 của Thông tư, văn bản này chỉ áp dụng đối với hoạt động cho vay tiêu dùng của công ty tài chính và điều chỉnh các chủ thể có liên quan đến hoạt động này, bao gồm công ty tài chính, khách hàng vay vốn và các tổ chức, cá nhân có liên quan. Vì vậy, các quy định về nhắc nợ, thu hồi nợ trong Thông tư không áp dụng chung cho mọi doanh nghiệp hoặc mọi hoạt động thu hồi nợ mà chỉ áp dụng đối với hoạt động cho vay tiêu dùng của công ty tài chính. Chẳng hạn, hoạt động thu hồi nợ do các tổ chức hành nghề luật sư thực hiện theo hợp đồng dịch vụ pháp lý hoặc hoạt động thu hồi các khoản nợ phát sinh từ quan hệ thương mại giữa các doanh nghiệp không thuộc phạm vi điều chỉnh của Thông tư này. Cần lưu ý rằng, trong trường hợp công ty tài chính ủy quyền cho tổ chức hành nghề luật sư thực hiện hoạt động nhắc nợ, thu hồi nợ đối với khoản vay tiêu dùng thì tổ chức hành nghề luật sư thực hiện công việc với tư cách là đại diện theo ủy quyền của công ty tài chính. Do đó, hoạt động nhắc nợ vẫn được thực hiện nhân danh công ty tài chính và phải tuân thủ các quy định của Thông tư này.
Trước đây, pháp luật chỉ quy định công ty tài chính được áp dụng các biện pháp đôn đốc thu hồi nợ mà chưa giới hạn cụ thể về số lần gọi điện hay việc liên hệ với người thân của khách hàng, dẫn đến tình trạng nhiều người bị gọi điện liên tục hoặc người không có nghĩa vụ trả nợ vẫn bị làm phiền. Để khắc phục tình trạng này, Điểm đ Khoản 2 Điều 7 Thông tư 43 (được sửa đổi, bổ sung bởi Thông tư 18) đã bổ sung các quy định cụ thể về hoạt động nhắc nợ, qua đó vừa bảo đảm quyền thu hồi nợ hợp pháp của công ty tài chính, vừa bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của khách hàng.
2. Quy định về gọi điện nhắc nợ theo Thông tư 18
Một trong những điểm mới quan trọng của Thông tư 43 (sửa đổi, bổ sung bởi Thông tư 18) là giới hạn số lần nhắc nợ trong ngày của công ty tài chính. Theo Điểm đ Khoản 2 Điều 7 Thông tư 43 (sửa đổi, bổ sung bởi Khoản 7 Điều 1 Thông tư 18), công ty tài chính chỉ được thực hiện nhắc nợ tối đa 05 lần trong một ngày. Hình thức nhắc nợ và thời gian nhắc nợ do các bên thỏa thuận trong hợp đồng cho vay tiêu dùng nhưng phải phù hợp với quy định của pháp luật. Quy định này nhằm hạn chế tình trạng khách hàng bị gọi điện quá nhiều lần, gây áp lực tâm lý và ảnh hưởng đến cuộc sống, công việc. Theo đó, việc giới hạn tối đa 05 lần nhắc nợ mỗi ngày giúp bảo đảm hoạt động thu hồi nợ được thực hiện đúng quy định, văn minh và không trở thành hành vi quấy rối hoặc vi phạm pháp luật.
Bên cạnh giới hạn số lần gọi điện, Thông tư 43 (sửa đổi, bổ sung bởi Thông tư 18) còn quy định rõ khung thời gian được phép thực hiện việc nhắc nợ. Theo Điểm đ Khoản 2 Điều 7 Thông tư 43 (sửa đổi, bổ sung bởi Khoản 7 Điều 1 Thông tư 18), thời gian nhắc nợ do các bên thỏa thuận trong hợp đồng nhưng phải nằm trong khoảng từ 7 giờ đến 21 giờ. Quy định này nhằm bảo đảm quyền nghỉ ngơi và sinh hoạt bình thường của khách hàng, đồng thời hạn chế tình trạng nhắc nợ gây ảnh hưởng đến đời sống cá nhân. Vì vậy, việc công ty tài chính gọi điện nhắc nợ trước 7 giờ hoặc sau 21 giờ là không phù hợp với quy định của pháp luật.
Không chỉ vậy, Thông tư 43 (sửa đổi, bổ sung bởi Thông tư 18) xác định thu hồi nợ là quyền hợp pháp của công ty tài chính, tuy nhiên, công ty tài chính không được sử dụng mọi biện pháp để buộc khách hàng thanh toán. Theo Điểm đ Khoản 2 Điều 7 Thông tư 43 (sửa đổi, bổ sung bởi Khoản 7 Điều 1 Thông tư 18), các biện pháp đôn đốc, thu hồi nợ không được bao gồm biện pháp đe dọa đối với khách hàng.
Đồng thời, hoạt động thu hồi nợ phải bảo đảm tính chuyên nghiệp và tuân thủ pháp luật. Theo Khoản 7 Điều 10a Thông tư 18, công ty tài chính có trách nhiệm đào tạo, quản lý nhân viên nhằm bảo đảm tuân thủ quy định pháp luật và đạo đức nghề nghiệp. Vì vậy, các hành vi đe dọa, xúc phạm hoặc gây áp lực tinh thần đối với khách hàng đều không được phép.
3. Công ty tài chính có được gọi người thân để đòi nợ không theo Thông tư 18?
Điểm đ Khoản 2 Điều 7 Thông tư 43 (sửa đổi, bổ sung bởi Khoản 7 Điều 1 Thông tư 18) quy định công ty tài chính không được nhắc nợ, đòi nợ hoặc gửi thông tin về việc thu hồi nợ đối với tổ chức, cá nhân không có nghĩa vụ trả nợ, trừ trường hợp có yêu cầu của cơ quan nhà nước có thẩm quyền theo quy định của pháp luật. Cha mẹ, vợ chồng, con cái, anh chị em, bạn bè hoặc đồng nghiệp của người có nghĩa vụ thanh toán không mặc nhiên phải chịu trách nhiệm thanh toán khoản vay nếu họ không phải là bên vay, bên bảo lãnh hoặc chủ thể có nghĩa vụ khác theo hợp đồng.
Do đó, nếu công ty tài chính liên tục gọi điện yêu cầu người thân của khách hàng trả nợ thay, đe dọa sẽ tiếp tục làm phiền nếu khoản vay chưa được thanh toán hoặc gây sức ép buộc người thân phải đứng ra trả tiền thì đây là hành vi không phù hợp với quy định pháp luật. Đồng thời, công ty tài chính cũng không được đề nghị người thân, bạn bè, đồng nghiệp cung cấp số điện thoại, địa chỉ liên hệ mới hay nhờ chuyển lời yêu cầu khách hàng thanh toán bởi lẽ, những cá nhân này không phải là người có nghĩa vụ trả nợ.
Tuy nhiên, cần lưu ý rằng quy định này không đồng nghĩa với việc công ty tài chính hoàn toàn không được liên hệ với người không có nghĩa vụ thanh toán trong mọi trường hợp. Chẳng hạn, nếu khách hàng đã đăng ký người tham chiếu để phục vụ quá trình xác minh thông tin trước khi giải ngân hoặc cơ quan nhà nước có thẩm quyền yêu cầu cung cấp thông tin thì việc liên hệ có thể được thực hiện trong phạm vi pháp luật cho phép. Thông tư 18 không quy định cụ thể về việc liên hệ người tham chiếu trong quá trình thu hồi nợ. Do đó, việc liên hệ (nếu có) phải bảo đảm tuân thủ các quy định về bảo vệ thông tin khách hàng và không được thực hiện theo cách thức bị cấm tại Điểm đ Khoản 2 Điều 7 Thông tư 43 (được sửa đổi, bổ sung bởi Thông tư 18)
4. Bị gọi điện đòi nợ sai quy định thì cần làm gì?
Thứ nhất, lưu giữ chứng cứ về hành vi đòi nợ trái quy định. Khách hàng nên lưu lại lịch sử cuộc gọi, bản ghi âm (nếu có), tin nhắn, email hoặc các tài liệu khác chứng minh việc công ty tài chính gọi điện quá số lần cho phép, gọi ngoài khung giờ từ 7 giờ đến 21 giờ hoặc liên hệ với người không có nghĩa vụ trả nợ. Đây là căn cứ quan trọng để khiếu nại hoặc yêu cầu cơ quan có thẩm quyền xem xét, xử lý.
Thứ hai, thực hiện khiếu nại đến công ty tài chính. Sau khi có đầy đủ chứng cứ, khách hàng nên gửi khiếu nại trực tiếp đến công ty tài chính để yêu cầu kiểm tra và chấm dứt hành vi vi phạm. Theo khoản 5 và khoản 6 Điều 10a Thông tư 18/2019/TT-NHNN, công ty tài chính có trách nhiệm tiếp nhận, giải quyết khiếu nại và trả lời trong thời hạn 48 giờ đối với khiếu nại liên quan đến biện pháp đôn đốc, thu hồi nợ hoặc việc đòi tiền người không có nghĩa vụ trả nợ; đối với các nội dung khác, thời hạn giải quyết là 07 ngày làm việc kể từ ngày tiếp nhận khiếu nại.
Thứ ba, phản ánh đến cơ quan có thẩm quyền khi cần thiết. Nếu công ty tài chính không giải quyết hoặc tiếp tục có hành vi đòi nợ trái quy định, khách hàng có thể phản ánh hoặc khiếu nại đến cơ quan có thẩm quyền. Theo Điều 10b Thông tư 18/2019/TT-NHNN, Cơ quan Thanh tra, giám sát ngân hàng và Ngân hàng Nhà nước chi nhánh tỉnh, thành phố có trách nhiệm thanh tra, giám sát và xử lý hoặc kiến nghị xử lý các hành vi vi phạm theo thẩm quyền. Đây là cơ chế giúp bảo vệ quyền lợi của khách hàng và bảo đảm hoạt động thu hồi nợ được thực hiện đúng quy định của pháp luật.
5. Câu hỏi thường gặp về Thông tư 18?
5.1. Gọi nhắc nợ quá 5 lần mỗi ngày có vi phạm không?
Theo Điểm đ Khoản 2 Điều 7 Thông tư 43 được sửa đổi, bổ sung bởi Thông tư 18, công ty tài chính chỉ được nhắc nợ tối đa 05 lần trong một ngày. Giới hạn này áp dụng đối với hoạt động nhắc nợ, đôn đốc thu hồi nợ phát sinh từ hợp đồng cho vay tiêu dùng giữa công ty tài chính và khách hàng.
Do đó, nếu công ty tài chính hoặc đơn vị được ủy quyền liên tục gọi điện vượt quá số lần nêu trên nhằm gây sức ép buộc khách hàng thanh toán thì đây là hành vi có dấu hiệu không phù hợp với quy định pháp luật. Trong trường hợp này, khách hàng nên lưu giữ lịch sử cuộc gọi, bản ghi âm hoặc các tài liệu liên quan để làm căn cứ khiếu nại.
5.2. Gọi điện đòi nợ sau 21 giờ có đúng luật không?
Theo Điểm đ Khoản 2 Điều 7 Thông tư 43 được sửa đổi, bổ sung bởi Thông tư 18, thời gian nhắc nợ do các bên thỏa thuận trong hợp đồng nhưng chỉ được thực hiện trong khoảng từ 7 giờ đến 21 giờ. Vì vậy, việc gọi điện trước 7 giờ sáng hoặc sau 21 giờ tối để nhắc nợ không phù hợp với giới hạn mà pháp luật cho phép, ngay cả khi khách hàng đang có khoản nợ quá hạn.
Nếu tình trạng này diễn ra nhiều lần, khách hàng có thể yêu cầu công ty tài chính chấm dứt hành vi vi phạm và thực hiện quyền khiếu nại theo quy định tại Điều 10a Thông tư 18.
5.3. Không vay tiền nhưng bị gọi đòi nợ thì xử lý thế nào?
Theo Điểm đ Khoản 2 Điều 7 Thông tư 43 được sửa đổi, bổ sung bởi Thông tư 18, công ty tài chính không được nhắc nợ, đòi nợ hoặc gửi thông tin về việc thu hồi nợ đối với tổ chức, cá nhân không có nghĩa vụ trả nợ, trừ trường hợp có yêu cầu của cơ quan nhà nước có thẩm quyền theo quy định của pháp luật.
Do đó, nếu cá nhân không phải là người vay, người bảo lãnh hoặc chủ thể có nghĩa vụ liên quan đến khoản vay thì có quyền yêu cầu công ty tài chính chấm dứt việc liên hệ. Đồng thời, nên lưu giữ các bằng chứng về cuộc gọi hoặc tin nhắn để gửi khiếu nại đến công ty tài chính. Trường hợp đơn vị cho vay tài chính vẫn tiếp tục làm phiền hoặc tiết lộ thông tin khoản vay trái quy định, cá nhân có thể phản ánh đến Ngân hàng Nhà nước hoặc cơ quan có thẩm quyền để được xem xét xử lý.
5.4. Người thân của người có khoản vay có quyền từ chối cung cấp thông tin về số điện thoại hoặc địa chỉ mới của người vay không?
Pháp luật hiện hành không quy định người thân của người vay có nghĩa vụ phải cung cấp số điện thoại, địa chỉ hoặc thông tin liên hệ mới của người vay cho công ty tài chính. Nếu không có nghĩa vụ liên quan đến khoản vay, người được liên hệ có quyền từ chối cung cấp thông tin và yêu cầu công ty tài chính chấm dứt việc liên hệ. Trường hợp vẫn tiếp tục bị liên hệ, người đó nên lưu giữ chứng cứ để khiếu nại theo quy định.
Thông tư 43/2016/TT-NHNN được sửa đổi, bổ sung bởi Thông tư 18/2019/TT-NHNN đã thiết lập khung pháp lý rõ ràng đối với hoạt động nhắc nợ và thu hồi nợ của công ty tài chính trong lĩnh vực cho vay tiêu dùng. Việc nắm rõ các quy định về thu hồi nợ không chỉ giúp người vay hiểu đúng quyền và nghĩa vụ của mình mà còn góp phần hạn chế các hành vi thu hồi nợ trái pháp luật. Trong trường hợp bị nhắc nợ không đúng quy định hoặc phát sinh tranh chấp liên quan đến hoạt động thu hồi nợ, Luật sư của TNTP có thể hỗ trợ rà soát hồ sơ, đánh giá tính hợp pháp của hành vi thu hồi nợ, tư vấn phương án xử lý, đại diện thực hiện khiếu nại và bảo vệ quyền, lợi ích hợp pháp của khách hàng theo quy định của pháp luật.
Trân trọng,
